Κατά το άρθρο 166 του ΑΚ, το προσύμφωνο είναι καταρτισμένη σύμβαση, με την οποία δημιουργείται τέλεια ενοχή και συγκεκριμένα γεννώνται υποχρεώσεις των συμβαλλόμενων μερών για να καταρτίσουν την κύρια οριστική σύμβαση. Ως προς τις έννομες σχέσεις που πηγάζουν από το προσύμφωνο εφαρμόζονται, αναλογικώς, οι κανόνες που αφορούν γενικώς όλες τις συμβάσεις, δηλαδή οι διατάξεις των άρθρων 330 επ., 335 επ., 362 επ. και 380 επ. του ΑΚ. Σημειωτέον ότι το προσύμφωνο αντιδιαστέλλεται από το «σχέδιο συμφωνίας», το οποίο συντάσσεται, συνήθως, κατά το στάδιο των διαπραγματεύσεων και στο οποίο αναγράφονται, περιληπτικώς, τα σημεία ως προς τα οποία επήλθε αρχικώς συμφωνία των μερών, χωρίς να διατυπώνονται στην οριστική μορφή τους. Η δε ευθύνη από τις διαπραγματεύσεις, κατά τις διατάξεις των άρθρων 197 και 198 του ΑΚ, υπάρχει μέχρι τη στιγμή που καταρτίσθηκε το προσύμφωνο, αφού έκτοτε δεν υφίσταται στάδιο διαπραγματεύσεων και για την τυχόν εκδηλωθείσα αθέτηση των από το προσύμφωνο υποχρεώσεων εφαρμόζονται οι διατάξεις περί μη εκπλήρωσης της παροχής επί αμφοτεροβαρών συμβάσεων (ΑΠ 592/2007 ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 72/2007 ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ, ΕφΠειρ 508/2008 ΠειρΝ 2008. 391, ΕφΠατρ 867/2007 ΑχαΝομ 2008. 45, ΕφΑθ 44/2006 ΕλλΔνη 2007. 1502).
Η σύμβαση με την οποία τα μέρη αναλαμβάνουν την υποχρέωση για τη μεταβίβαση μεριδίου ή μεριδίων Εταιρίας Περιορισμένης Ευθύνης (Ε.Π.Ε.) πρέπει να υποβληθεί στον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου για να είναι έγκυρη. Μάλιστα, το τελευταίο ισχύει τόσο για την υποσχετική, όσο και για την εκποιητική σχετική δικαιοπραξία, και το αντίστοιχο προσύμφωνο (ΕφΘεσ 456/1996 ΔΕΕ 1996. 702). Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 159, 166, 180 του ΑΚ και του άρθρου 28 του Ν. 3190/1955 προκύπτει ότι η μη τήρηση του τύπου του συμβολαιογραφικού εγγράφου για τη σύμβαση πώλησης και μεταβίβασης μεριδίου ή μεριδίων Ε.Π.Ε., καθώς και του σχετικού με τη σύμβαση αυτή προσύμφωνου, συνεπάγεται την απόλυτη ακυρότητα της σύμβασης ή του προσυμφώνου, που θεωρούνται σαν να μην έγιναν, η ακυρότητα δε αυτή ερευνάται και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο (ΕφΘεσ 456/1996 ΔΕΕ 1996. 702).
Επίσης, στην περίπτωση κατά την οποία σε εκτέλεση του άκυρου, κατά τα ανωτέρω, προσυμφώνου, καταβλήθηκε ολόκληρο ή μέρος του σχετικού τιμήματος, η καταβολή αυτή επάγεται πλουτισμό του πωλητή χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία του αγοραστή, και ως εκ τούτου το τίμημα αυτό αναζητείται κατά τις διατάξεις των άρθρων 904 επ. του ΑΚ περί αδικαιολόγητου πλουτισμού. Ειδικότερα, κατά τις τελευταίες διατάξεις του άρθρου 904 του ΑΚ αναγνωρίζεται αξίωση προς απόδοση της ωφελείας που αποκτήθηκε χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου και όταν η παροχή έγινε σε εκτέλεση της σύμβασης, για την οποία ο νόμος απαιτεί την τήρηση ορισμένου τύπου και ο τύπος αυτός δεν τηρήθηκε. Στην περίπτωση αυτή η σύμβαση, για την οποία δεν τηρήθηκε ο τύπος του συμβολαιογραφικού εγγράφου, θεωρείται ως μη γενόμενη, και επομένως δεν υπάρχει νόμιμη αιτία που να δικαιολογεί τη διατήρηση της παροχής στο λήπτη (ΑΠ 1709/2013 ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 653/2011 ΝοΒ 2011. 2121, ΑΠ 852/2000 ΕλλΔνη 41. 1654, ΕφΠειρ 738/2014 ΝΟΜΟΣ, ΕφΑθ 399/2012 ΕΦΑΔ 2012. 718, ΜονΕφΠειρ 330/2020 ΝΟΜΟΣ).
Αγγελική Λιγοψυχάκη, δικηγόρος