Α. ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΥΠΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ
- i) Μέγεθος εταιρείας και Ρυθμιζόμενη αγορά
Παρότι, σύμφωνα με τη διάταξη της παρ. 3 εδ. β’ του άρθρ. 77 Ν. 4548/2018, το Διοικητικό Συμβούλιο (ΔΣ) της Ανώνυμης Εταιρείας (ΑΕ) πρέπει να είναι τουλάχιστον τριμελές, δυνάμει της νέας ρύθμισης του άρθρ. 115 Ν. 4548/2018, παρέχεται στις μικρές και πολύ μικρές ΑΕ, που δεν διαθέτουν μετοχές στην ρυθμιζόμενη αγορά, η δυνατότητα να διορίζουν, εάν υπάρχει σχετική καταστατική πρόβλεψη, αντί για πολυμελές ΔΣ, μονομελές διοικητικό όργανο («Σύμβουλο-Διαχειριστή»), που θα είναι φυσικό πρόσωπο και θα εκλέγεται από τη Γενική Συνέλευση (ΓΣ).
Σύμφωνα με τη διάταξη της παρ. 6 του άρθρου 115 Ν. 4548/2018 «Το παρόν άρθρο δεν εφαρμόζεται στις μεγάλες και μεσαίες εταιρείες, ούτε σε εταιρείες με μετοχές εισηγμένες σε ρυθμιζόμενη αγορά». Για τον ορισμό των «πολύ μικρών», «μικρών», «μεσαίων» και «μεγάλων» επιχειρήσεων η διάταξη του άρθρ. 2 περ. ια’ N. 4548/2018 παραπέμπει στις διατάξεις του άρθρ. 2 του Ν. 4308/2013:
«Άρθρο 2: Καθορισμός μεγέθους οντοτήτων:
- Οι οντότητες κατατάσσονται με βάση το μέγεθός τους στις παρακάτω κατηγορίες των παρ. 2 έως 6.
- Πολύ μικρές οντότητεςείναι οι οντότητες οι οποίες κατά την ημερομηνία του ισολογισμού τους δεν υπερβαίνουν τα όρια σε δύο τουλάχιστον από τα ακόλουθα τρία κριτήρια:
α) Σύνολο ενεργητικού (περιουσιακών στοιχείων): τετρακόσιες πενήντα χιλιάδες (450.000) ευρώ.
β) Καθαρό ύψος κύκλου εργασιών: εννιακόσιες χιλιάδες (900.000) ευρώ.
γ) Μέσος όρος απασχολουμένων κατά τη διάρκεια της περιόδου: δέκα (10) άτομα.
- Ειδικά οι οντότητες της περ. γ` της παρ. 2 του άρθρου 1 εντάσσονται στην κατηγορία των πολύ μικρών οντοτήτων με μόνη προϋπόθεση ότι ο κύκλος εργασιών τους δεν υπερβαίνει το ποσό του ενός εκατομμυρίου πεντακοσίων χιλιάδων (1.500.000) ευρώ.
- Μικρές οντότητεςείναι οι οντότητες οι οποίες δεν είναι πολύ μικρές οντότητες και κατά την ημερομηνία του ισολογισμού τους δεν υπερβαίνουν τα όρια σε δύο τουλάχιστον από τα ακόλουθα κριτήρια:
α) Σύνολο ενεργητικού: πέντε εκατομμύρια (5.000.000) ευρώ.
β) Καθαρό ύψος κύκλου εργασιών: δέκα εκατομμύρια (10.000.000) ευρώ.
γ) Μέσος όρος απασχολουμένων κατά τη διάρκεια της περιόδου: πενήντα (50) άτομα.
- Μεσαίες οντότητεςείναι οι οντότητες οι οποίες δεν είναι πολύ μικρές ή μικρές οντότητες και οι οποίες κατά την ημερομηνία του ισολογισμού τους δεν υπερβαίνουν τα όρια σε δύο τουλάχιστον από τα ακόλουθα κριτήρια:
α) Σύνολο ενεργητικού: είκοσι πέντε εκατομμύρια (25.000.000) ευρώ.
β) Καθαρό ύψος κύκλου εργασιών: πενήντα εκατομμύρια (50.000.000) ευρώ.
γ) Μέσος όρος απασχολουμένων κατά τη διάρκεια της περιόδου: διακόσια πενήντα (250) άτομα.
- Μεγάλες οντότητεςείναι οι οντότητες οι οποίες, κατά την ημερομηνία κλεισίματος του ισολογισμού τους, υπερβαίνουν τα όρια σε δύο τουλάχιστον από τα ακόλουθα τρία κριτήρια:
α) Σύνολο ενεργητικού: είκοσι πέντε εκατομμύρια (25.000.000) ευρώ.
β) Καθαρό ύψος κύκλου εργασιών: πενήντα εκατομμύρια (50.000.000) ευρώ.
γ) Μέσος όρος απασχολουμένων κατά τη διάρκεια της περιόδου: διακόσια πενήντα (250) άτομα.
- Το ποσό του κονδυλίου «Σύνολο ενεργητικού» και το καθαρό ποσό του κονδυλίου «Κύκλος εργασιών» που αναφέρονται σε αυτό το άρθρο είναι εκείνα των αντίστοιχων κονδυλίων των υποδειγμάτων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, ως εξής:
α) «Σύνολο ενεργητικού» είναι το ποσό του κονδυλίου «Σύνολο ενεργητικού» του υποδείγματος ισολογισμού Β.1.1 ή Β.1.2 ή Β.5, αναλόγως,
β) «Κύκλος εργασιών» είναι το ποσό του κονδυλίου «Κύκλος εργασιών (καθαρός)» του υποδείγματος της Κατάστασης αποτελεσμάτων Β.2.1 ή Β.2.2 ή Β.6, αναλόγως.
- Σε περίπτωση περιόδου διαφορετικής του δωδεκάμηνου, ο κύκλος εργασιών για την εφαρμογή του παρόντος άρθρου υπολογίζεται κατ` αναλογία σε ετήσια βάση.
- Όταν η οντότητα υπερβαίνει ή παύει να υπερβαίνει τα όρια δύο εκ των τριών κριτηρίων των παρ. 2 και 4 έως 6 ή το κριτήριο της παρ. 3 για δύο διαδοχικές περιόδους, για τους σκοπούς εφαρμογής των ρυθμίσεων του παρόντος η αλλαγή κατηγορίας μεγέθους ενεργοποιείται από την περίοδο που έπεται των δύο εν λόγω διαδοχικών περιόδων.»»
Επιπρόσθετα, η διάταξη του άρθρ. 2 περ. ια’ N. 4548/2018 ορίζει ότι «Για τις νεοϊδρυόμενες εταιρείες και μέχρι τη σύνταξη του πρώτου ισολογισμού, ως «πολύ μικρές», «μικρές» και «μεσαίες» εταιρείες νοούνται εκείνες των οποίων το κεφάλαιο δεν υπερβαίνει τα ποσά των 100.000, 500.000 και 1.000.000 ευρώ, αντίστοιχα, ενώ ως «μεγάλες» νοούνται εκείνες των οποίων το κεφάλαιο υπερβαίνει το ποσό των 1.000.000 ευρώ».
- ii) Σχετική πρόβλεψη στο καταστατικό
Σύμφωνα με το άρθρο 115 Ν. 4548/2018 «Αντί διοικητικού συμβουλίου, το καταστατικό μπορεί να προβλέπει το διορισμό μονομελούς διοικητικού οργάνου (σύμβουλος-διαχειριστής), εκλεγόμενου από τη γενική συνέλευση». Η ύπαρξη μονομελούς Διοικητικού Οργάνου θα πρέπει να προβλέπεται ειδικά στο καταστατικό της εταιρείας. Σε περίπτωση έλλειψης σχετικής πρόβλεψης, απαιτείται η τροποποίηση του καταστατικού,
«Αρθρο 4
Τρόπος ίδρυσης της ανώνυμης εταιρείας και τροποποίησης του καταστατικού της.
[…]
- Η τροποποίηση του καταστατικού της ανώνυμης εταιρείας αποφασίζεται από τη γενική συνέλευση ή και από το διοικητικό συμβούλιο, αν τούτο ορίζεται ρητά στον παρόντα νόμο και επέρχεται με τη δημοσιότητα του άρθρου 13. Ολόκληρο το κείμενο του καταστατικού, όπως διαμορφώνεται ύστερα από κάθε τροποποίησή του, συντάσσεται με ευθύνη του διοικητικού συμβουλίου και υπογράφεται από τον πρόεδρο αυτού ή το νόμιμο αναπληρωτή του, χωρίς απόφαση της γενικής συνέλευσης. Για την τροποποίηση του καταστατικού και τη σύνταξη του νέου κειμένου τούτου δεν απαιτείται συμβολαιογραφικό έγγραφο.
[…]»
Β. ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΚΛΟΓΙΜΟΤΗΤΑΣ
Σύμφωνα με τη διάταξη του της παρ. 2 του άρθρ. 115 N. 4548/2018, ως προς τις προϋποθέσεις εκλογιμότητας του «Συμβούλου-Διαχειριστή» ισχύει ό,τι και για τα μέλη του ΔΣ.
Κατά την διάταξη της παρ. 1 του άρθρ. 83 Ν. 4548/2018, «Δεν μπορεί να είναι μέλος διοικητικού συμβουλίου ή να διορισθεί εκπρόσωπος νομικού προσώπου μέλους του διοικητικού συμβουλίου φυσικό πρόσωπο, που δεν έχει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα»
Τα μέλη του ΔΣ δεν είναι αναγκαία μέτοχοι της ΑΕ, καθώς η διαχειριστική και εκπροσωπευτική εξουσία των μελών ΔΣ δεν απορρέει από τη μετοχική τους ιδιότητα αλλά από την ιδιότητά τους ως μελών εταιρικού οργάνου. Κατ’ εφαρμογή των ανωτέρω, ο «Σύμβουλος-Διαχειριστής» μπορεί να είναι μέτοχος της ΑΕ ή τρίτος.»
Τέλος, σύμφωνα με την θεωρία και τη νομολογία τα μέλη του ΔΣ και άρα και ο «Σύμβουλος- Διαχειριστής» δεν απαιτείται να είναι έμποροι ούτε αποκτούν την ιδιότητα του εμπόρου λόγω του διορισμού τους.
Γ. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΛΟΓΗΣ «ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ»
- Διαδικασία εκλογής ΠΡΩΤΟΥ «Συμβούλου – Διαχειριστή»
Κατά τη διάταξη της παρ. 2 εδ του άρθρ. 78 Ν. 4548/2018, το πρώτο (προσωρινό) ΔΣ – άρα και ο πρώτος «Σύμβουλος – Διαχειριστής» – της εταιρείας μπορεί να διορίζεται στο καταστατικό. Στην περίπτωση αυτή ασκεί τα καθήκοντά του μέχρι το διάστημα που προβλέπει το καταστατικό, συνήθως μέχρι την πρώτη (από την ίδρυση) τακτική ΓΣ. Σύμφωνα με διάταξη της παρ. 2 εδ β’ του άρθρ. 78 Ν. 4548/2018, εάν δεν έχει ορισθεί από το καταστατικό, το ΔΣ – «Σύμβουλος – Διαχειριστής»- εκλέγεται είτε με απόφαση ΓΣ λαμβανόμενη, σύμφωνα με την παράγραφο 5 του άρθρου 121 (καθολική ΓΣ), είτε διορίζεται προσωρινό ΔΣ δυνάμει του άρθρ. 69 ΑΚ.
- Διαδικασία εκλογής επόμενου «Συμβούλου – Διαχειριστή»
Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρ. 117 περ. β’ Ν. 4548/2018, η εκλογή των μελών του ΔΣ – συνακόλουθα η εκλογή του «Συμβούλου – Διαχειριστή» – υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΓΣ και η αρμοδιότητα αυτή δεν μπορεί να παραχωρηθεί σε άλλο όργανο ή σε τρίτους ούτε με πρόβλεψη του καταστατικού ούτε με απόφαση της ίδιας της ΓΣ.
«Άρθρο 78
Εκλογή του διοικητικού συμβουλίου από τη γενική συνέλευση ή ορισμός στο καταστατικό
- Το διοικητικό συμβούλιο, εκλέγει η γενική συνέλευση, αν δεν ορίζεται κάτι άλλο στον νόμο.
[…]»
Η απόφαση της ΓΣ λαμβάνεται με τη συνήθη απαρτία και πλειοψηφία, εκτός αν, σύμφωνα με τη διάταξη της παρ. 5 του άρθρ. 130 Ν. 4548/2018 υπάρχει στο καταστατικό πρόβλεψη για μεγαλύτερα ποσοστά.
«Άρθρο 130
Απαρτία
- Η γενική συνέλευση βρίσκεται σε απαρτία και συνεδριάζει έγκυρα επί των θεμάτων της ημερήσιας διάταξης, όταν παρίστανται ή αντιπροσωπεύονται σε αυτήν μέτοχοι εκπροσωπούντες το ένα πέμπτο (1/5) τουλάχιστον του καταβεβλημένου κεφαλαίου.
[…]
- Το καταστατικό μπορεί να ορίζει για όλα ή συγκεκριμένα θέματα μεγαλύτερα ποσοστά απαρτίας από τα προβλεπόμενα στις παραγράφους 1, 3, και 4 του παρόντος άρθρου. Η προβλεπόμενη από το καταστατικό απαρτία για τα θέματα της παραγράφου 1 δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δύο τρίτα (2/3) του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου.»
«Αρθρο 132
Πλειοψηφία
- 1. Οι αποφάσεις της γενικής συνέλευσης λαμβάνονται με απόλυτη πλειοψηφία των εκπροσωπούμενων σε αυτή ψήφων.
[…]
- Το καταστατικό μπορεί να ορίζει ότι για όλες ή συγκεκριμένες αποφάσεις των παραγράφων 1 και 3 του άρθρου 130 απαιτούνται μεγαλύτερα ποσοστά από αυτά που προβλέπονται στις παραγράφους 1 και 2 του παρόντος.»
Υφίσταται ένας περιορισμός ως προς τους τρόπους διορισμού του μονομελούς διοικητικού οργάνου , διότι στην προκειμένη περίπτωση δεν μπορεί ούτε να αξιοποιηθεί η δυνατότητα που παρέχει το άρθρο 79 για απευθείας διορισμό μελών του ΔΣ από μέτοχο/μετόχους, ούτε να εφαρμοστεί το σύστημα εκλογής των μελών του ΔΣ βάσει καταλόγων, που προβλέπεται στο άρθρο 80. Συνέπεια των παραπάνω είναι η απόλυτη σχέση εξάρτησης, που δημιουργείται μεταξύ του συμβούλου – διαχειριστή και των πλειοψούντων μετόχων της εταιρείας.
- Αναπληρωτής «Σύμβουλος – Διαχειριστής»
Επιπρόσθετα, με απόφαση της ΓΣ μπορεί να εκλέγεται, όπως προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρ. 81 και της παρ. 2 του άρθρ. 115 του ν. 4548/2018 και αναπληρωτής «Σύμβουλος-Διαχειριστής» ώστε σε περίπτωση που ο «Σύμβουλος Διαχειριστής» απωλέσει την ιδιότητα του για οποιοδήποτε λόγο, λ.χ. λόγω παραίτησης, θανάτου, ασθένειας, ανάκλησής του, να μπορεί να αντικατασταθεί από τον αναπληρωτή του προσωρινά ή μόνιμα. Μάλιστα, η νέα ρύθμιση του άρθ. 81 Ν. 4548/2018, όπως επισημαίνεται και στην Αιτιολογική Έκθεση του νόμου, δεν απαιτεί σχετική πρόβλεψη στο καταστατικό. Ο διορισμός του αναπληρωτή «Συμβούλου-Διαχειριστή» υποβάλλεται, κατά τη διάταξη της παρ. 1 εδ. γ’ του άρθρ. 81 Ν. 4548/2018, σε δημοσιότητα.
Έλενα Ψαρρού
Δικηγόρος