Η ακυρότητα του προσυμφώνου έχει ως επακόλουθο την διατήρηση του σταδίου των διαπραγματεύσεων και την συνακόλουθη υποχρέωση συναλλακτικής συμπεριφοράς εκ μέρους όλων των διαπραγματευόμενων μερών έως την ματαίωση της σύμβασης – όπως εν προκειμένω – είτε της υπογραφής της.
Αναλυτικότερα ορίζονται στην υπ’ αριθμόν 44/2022 απόφαση του Ειρηνοδικείο Κορίνθου «II. Α. Σύμφωνα με το άρθρο 197 ΑΚ, κατά το στάδιο των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη της σύμβασης, τα μέρη οφείλουν αμοιβαία να τηρούν τη συμπεριφορά που επιβάλλουν η καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη. Κατά δε το άρθρο 198 παρ. 1 ΑΚ, όποιος κατά τις διαπραγματεύσεις υπαίτια προξενήσει στον άλλον ζημία, υποχρεούται να την ανορθώσει και αν ακόμη η σύμβαση δεν καταρτίστηκε. Προϋποθέσεις της προσυμβατικής ευθύνης είναι η ύπαρξη σταδίου διαπραγματεύσεων, η αντισυμβατική συμπεριφορά του αντισυμβαλλόμενου, η υπαιτιότητα, η επέλευση ζημίας και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας ανάμεσα στο νόμιμο λόγο ευθύνης και τη ζημία. Ειδικότερα, κατά την έννοια των διατάξεων αυτών, ως διαπραγματεύσεις νοούνται οι προφορικές ή έγγραφες ανταλλαγές απόψεων των ενδιαφερομένων για τη σύναψη ορισμένης συμβάσεως, με τις οποίες επιδιώκεται η βαθμιαία προσέγγιση των διαφορετικών αρχικών θέσεών τους, σχετικά με τους όρους της υπό συζήτηση σύμβασης, μέχρι την τελική σύμπτωσή τους ή την αδυναμία τέτοιας σύμπτωσης. Το στάδιο των διαπραγματεύσεων αρχίζει από τη στιγμή που θα πραγματοποιηθεί η προσέγγιση των προσώπων που ενδιαφέρονται για τη σύναψη ισχυρής μεταξύ τους σύμβασης, για τη διερεύνηση των δυνατοτήτων σύναψης και καθορισμού των όρων της, και λήγει είτε με την οριστική διακοπή των διαπραγματεύσεων, είτε με τη σύναψη της σύμβασης (προσυμφώνου ή της κυρίας σύμβασης), εφόσον η σύμβαση αυτή περιληφθεί τον τυχόν απαιτούμενο νόμιμο ή δικαιοπρακτικό τύπο, κατά τις διατάξεις των άρθρων 158 και 159 ΑΚ (ΠΠρΑΘ 1401/2014, ΤΝΠ «ΝΟΜΟΣ»). Συνεπώς, το στάδιο των διαπραγματεύσεων και της ευθύνης που πηγάζει από αυτές, δεν περατώνεται με την κατάρτιση άκυρης συμβάσεως, λόγω ελλείψεως αναφερόμενης στον τύπο, αν τα μέρη απέβλεπαν στην κατάρτιση συμβάσεως που πληροί τον τύπο του νόμου. Στην περίπτωση αυτή, η μετά τη σύναψη της άκυρης αυτής συμφωνίας αδικαιολόγητη άρνηση για σύναψη έγκυρης συμβάσεως που περιβάλλεται το νόμιμο τύπο γεννά, σύμφωνα με τις προπαρατιθέμενες διατάξεις, ευθύνη για αποζημίωση (ΠΠρΑΘ 5999/2011, ΤΝΠ «ΝΟΜΟΣ»). Έτσι, στην περίπτωση, κατά την οποία οι διαπραγματεύσεις αφορούν στη σύναψη σύμβασης πώλησης και μεταβίβασης ακινήτου, για την οποία απαιτείται, κατά τις διατάξεις των άρθρων 369, 513 και 1033 ΑΚ, η τήρηση του συμβολαιογραφικού τύπου, και τα μέρη κατέληξαν σε συμφωνία, το δε ένα μέρος με συμπεριφορά αντίθετη με την καλή πίστη και συναλλακτικά ήθη ματαιώνει τη σύμβαση αυτή, το άλλο μέρος, που καλόπιστα πίστεψε στην τυπική κατάρτισή της, δικαιούται να ζητήσει την αποκατάσταση της θετικής και αποθετικής ζημίας του, διότι διαψεύσθηκε η εμπιστοσύνη του για την κατάρτιση της τυπικής σύμβασης (ΕφΛαρ 545/2000, ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ 2000.61). Η ευθύνη από τις διαπραγματεύσεις έχει εφαρμογή και σε περίπτωση ματαίωσης κατάρτισης της σύμβασης σε χρόνο κατά τον οποίο οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των μερών έχουν τερματισθεί οριστικά και δεν υπολείπεται παρά μόνον η τυπική υπογραφή της σύμβασης, για τη σύναψη της οποίας ο υπαίτιος της ματαίωσης είχε δώσει στον αντισυμβαλλόμενό του σαφείς διαβεβαιώσεις ότι θεωρείται βέβαιη. Στην περίπτωση αυτή, επίσης, ο υπαίτιος της ματαίωσης της σύμβασης υποχρεούται να αποζημιώσει τον άλλον, στον οποίο δημιούργησε την εύλογη πεποίθηση ότι η σύμβαση είναι βέβαιο ότι θα υπογράφει. Η ευθύνη από τις διαπραγματεύσεις, που διαφέρει από την ευθύνη από την αδικοπραξία, έχει εφαρμογή και στην περίπτωση ματαίωσης της σύμβασης ή της ακυρότητας αυτής, όταν ο υπαίτιος της ματαίωσης έδωσε διαβεβαιώσεις για την κατάρτιση της σύμβασης ή απέκρυψε τους λόγους της ακυρότητας αυτής, οπότε έχει υποχρέωση αποκατάστασης της ζημίας του άλλου συμβαλλόμενου που πίστεψε στην κατάρτιση έγκυρης σύμβασης. Περαιτέρω, ως πταίσμα, κατά την έννοια των διατάξεων αυτών, νοείται η μη τήρηση της συμπεριφοράς που επιβάλλουν η καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη (ΠΠρΘεσσαλ 27264/2011, ΠΠρΘεσσαλ 34011/2009, ΤΝΠ «ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ»).»
Έλενα Ψαρρού
Δικηγόρος