Η εγκατάσταση κληρονόμου μη υποβαλλομένη κατά τον Αστικό Κώδικα, σε πανηγυρικό τύπο, γίνεται με διαθήκη, εφόσον από το περιεχόμενο αυτής συνάγεται πρόθεση του διαθέτη (animus testandi) να ρυθμίσει τα της περιουσίας του μετά τον θάνατό του και ορίσει τον τετιμημένο ως άμεσο και καθολικό διάδοχο αυτού (ΑΠ 121/1983 ΝοΒ 31.1539, ΑΠ 1040/1981 ΝοΒ 30. 247). Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 1721 § 1 ΑΚ η ιδιόγραφη διαθήκη, γράφεται εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται κατά τρόπο που να προκύπτει η ημέρα, ο μήνας και το έτος σύνταξης αυτής και υπογράφεται από εκείνον (διαθέτη). Αν ελλείπει κάποιο από τα στοιχεία αυτά της ιδιόγραφης διαθήκης, δηλαδή α) της γραφής της εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη, β) της χρονολόγησής της από αυτόν και γ) της από τον ίδιο υπογραφής αυτής. τότε η διαθήκη αυτή είναι άκυρη κατ` άρθρο 1718 ΑΚ (ΑΠ 352/1976 ΝοΒ 24. 870, ΑΠ 635/1971 ΝοΒ 19.992, ΕφΑθ 6620/1993 ΝοΒ 42. 428 Μπαλής ΚληρΔ, έκδ. Ε, § 27. σελ. 46 και § 29 σελ. 47-48). Ειδικότερα, καθ` όσον αφορά το πρώτο από τα ως άνω στοιχεία δηλαδή της εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη γραφής της ιδιόγραφης διαθήκης, από την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 1721 § 1 ΑΚ σαφώς προκύπτει ότι αν στη διαθήκη περιληφθεί φράση ή και απλή λέξη γραμμένη με χέρι τρίτου προσώπου και όχι του διαθέτου, όπως επίσης αν διαγραφεί λέξη ή φράση του κειμένου της διαθήκης από άλλο, εκτός από αυτό του διαθέτη, χέρι, η διαθήκη είναι άκυρη στο σύνολό της (κατά την ορθότερη γνώμη) υπό δύο όμως όρους και συγκεκριμένως, α) ότι το με το ξένο χέρι (είτε κατά την κατάρτιση της διαθήκης είτε ύστερον) γραφέν έγινε με τη γνώση και τη συναίνεση του διαθέτη, της χωρίς τη γνώση τούτου παρεμβολής του ξένου χεριού μη δυναμένης να βλάψει το υπόλοιπο περιεχόμενο της διαθήκης και β) ότι το γραφέν με το ξένο χέρι αποτελεί μέρος του κειμένου της διαθήκης, διαφορετικά δεν βλάπτεται το λοιπό περιεχόμενο αυτής (Μπαλής, ό.π. § 31 σελ. 50 ΕφΑθ 6350/1990 ΕλλΔνη 32. 1650). Έτσι αναφορικά με το δεύτερο από τους όρους αυτούς, αν στο τέλος της διαθήκης και μετά την υπογραφή του διαθέτη, κατά την επιθυμία του διαθέτη, βεβαιώσουν μάρτυρες ιδιοχείρως και ενυπογράφως τη γνησιότητα της διαθήκης η γραφή τούτων, κατ’ ουδέν επηρεάζει το κύρος της διαθήκης (Μπαλής. ό.π. § 31 σελ. 50-51). Σε συνειρμό με αυτά ακόμη και αν μεταξύ των μαρτύρων συμπεριλαμβάνεται και ο τιμώμενος με τη διαθήκη και πάλι δεν πάσχει ακυρότητα. Εξ άλλου αυτή, από αυτόν και μόνο το λόγο, δηλαδή της υπογραφής του τιμώμενου, ως μάρτυρα στο τέλος του κειμένου της και μετά την υπογραφή του διαθέτη της από τον τιμώμενο θέση της υπογραφής του στο προαναφερόμενο σημείο της διαθήκης (μετά το τέλος του κειμένου της και μετά την υπογραφή του διαθέτη) δεν προσδίδει στη διαθήκη χαρακτήρα σύμβασης περί της κληρονομίας ζώντος του άρθρο 368 ΑΚ, ορίζοντος ότι “Σύμβαση για την κληρονομία προσώπου που ζει είτε με το ίδιο είτε με τρίτο πρόσωπο είτε για ολόκληρη είτε για ποσοστό της, είναι άκυρη. Το ίδιο ισχύει και για τη σύμβαση με την οποία περιορίζεται η ελευθερία ως Προς τις διατάξεις τελευταίας βούλησης”. Τούτο δε γιατί, κατά τη σαφή έννοια του άρθρου αυτού, κληρονομική σύμβαση απαγορευμένη και άκυρη κατά ρητή του ίδιου άρθρου επιταγή, είναι κάθε σύμβαση με την οποία σκοπείται μεταβολή στο δίκαιο της κληρονομικής, από διαθήκη ή από το νόμο, διαδοχής ζώντος προσώπου, είτε μετ’ αυτού του κληρονομουμένου καταρτίζεται η σύμβαση είτε μετά τρίτου (Μπαλή, ό.π. § 13 σελ. 26). Τέλος, με τα άρθρα 1782,1783,1784 ΑΚ ορίζεται ότι η διάταξη της διαθήκης είναι ακυρώσιμη 1) αν είναι προϊόν α) απειλής ασκηθείσας παρανόμως ή εναντίον των χρηστών ηθών και β) απάτης, άνευ της οποίας ο διαθέτης δεν ήθελε προβεί στη διάταξη (1782), 2) αν ο διαθέτης επλανάτο περί την ταυτότητα είτε του τετιμημένου, τον οποίο ήθελε, είτε του καταλειπομένου, το οποίο ήθελε (1783) και 3) αν παρήγαγαν αυτή πεπλανημένα αίτια μνημονευόμενα στη διαθήκη και αναγόμενα στο παρελθόν, παρόν ή μέλλον, άνευ των οποίων ο διαθέτης δεν ήθελε προβεί στη διάταξη (1784) (850/1995 ΕφΠειρ ΝΟΜΟΣ).
Ευγενία Α. Φωτοπούλου, δικηγόρος